محدثان در اين دوره اطلاق شده است . در كتابهاى علم رجال از برخى از فقهاء اين مكتب وگرايش آنان صريحا ياد شده است مانند أبو الحسين الناشى ، علي بن عبد الله بن وصيف ( م 366 ) كه گفته اند در فقه به روش أهل ظاهر سخن مى گفت ( 135 ) . ليكن به خاطر عدم وجود استدلال ومبناى اجتهادي در اين مكتب ، ونبودن هيچ گونه فكر نو وتازه اى در ميان آنان ، آراء وانظار فقهى هواداران اين روش كه چيزى جز مفاد أحاديث مذهبي نبوده است ارزش فقهى مستقل نيافته ودر متون ومآخذ مربوط بدان اعتنا نشده است ( 136 ) ، ولى نظرات كلينى وصدوق از گروه أول در منابع فقهى نقل مى شود ( 137 ) . اين مكتب كه نخست در دوره حضور يكى از دوگرايش رايج در جامعه علمي شيعه بود در روزگار غيبت صغرى اندك اندك بر مراكز علمي ومحيط فكرى شيعي چيره گرديد وگرايش عقلي كلامي وفقهى را كه بر أساس اجتهاد واستدلال متكى بود بالكل مغلوب ساخت . مركز علمي قم كه در آن هنگام بزرگ ترين ومهمترين مجمع مذهبي شيعي بود به طور كامل در اختيار اين مكتب قرار داشت وفقها قميين همگى از محدثان ( 138 ) ، ومخالف با هرگونه استدلال واجتهاد وتفكر عقلانى در جامعه شيعي بوده اند . اكثريت قاطع فقهاء شيعي در اين دوره تا أواخر قرن چهارم جزء پيروان اين مكتب قرار داشته اند ( 139 ) . اين مكتب چنان كه خواهيم ديد در أواخر قرن چهارم وأوائل قرن پنجم با كوشش وتلاش شيخ مفيد وشاگردش شريف مرتضى درهم كوبيده شد ، گرچه چند تنى به صورت پراكنده تا دوره هاى بعد از هواداران آن باقي مانده بودند ( 140 ) ليكن ديگر هيچ گونه اثر وتأثيرى در محيط علمي شيعه نداشتند . در آثار مفيد ومرتضى شيوه فقهى وأصول معتقدات هواداران اين مكتب به خوبى نشان داده شده است ( 141 ) .

--> = 169 و 178 / سيد شريف ، شرح مواقف : 629 و 178 / محصول فخررازى ( به نقل كشف القناع : 203 ) . 135 - فهرست شيخ : 89 / قهپايى 4 : 233 . 136 - رسالة في الرد على أصحاب العدد ، مرتضى : 130 ب / التبانيات أو : 2 / جوابات المسائل الموصلية الثالثة : 40 الف . 137 - معتبر محقق حلى : 7 / هداية الطالبين صاحب مدارك : 4 پ / مقابس كاظمى : 23 . 138 - رسالة في ابطال العمل باخبار الآحاد ، مرتضى : 142 ب / فتونى ، تنزيه القميين : 4 . نيز ببينيد فهرست شيخ : 157 . 139 - عده شيخ : 248 / علامه ، نهاية الوصول : 200 پ . 140 - النقض : 568 . 141 - رجوع شود به سرويه مفيد : 222 و 223 / تصحيح الاعتقاد أو : 222 / عكبريه أو : 59 ر / جواب أهل الحاير همو : 112 و 116 / رسالة في الرد على أصحاب العدد أو : 124 / الموصلية الثالثة مرتضى : 140 الف / تبانيات أو : 2 / رسالة في الرد على أصحاب =